Αθήνα, 3 Ιουνίου 2020
Ομιλία
Προέδρου της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Παρακολούθησης των Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου,
κ. Μάξιμου Χαρακόπουλου
στη συνεδρίαση με θέμα ημερήσιας διάταξης: «Ενημέρωση των μελών της Επιτροπής από τη Γενική Γραμματέα Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, κα Σοφία Νικολάου»
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι
Αρχίζει η συνεδρίαση της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Παρακολούθησης των Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Σήμερα, έχουμε στην Επιτροπή μας τη Γενική Γραμματέα Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, την κυρία Σοφία Νικολάου, προκειμένου να μας ενημερώσει και να συζητήσουμε θέματα της αρμοδιότητάς της που άπτονται υποθέσεων που εξετάζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μιλούμε, βεβαίως, κυρίως για την κατάσταση στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας, τα ανθρώπινα δικαιώματα των κρατουμένων και τις πιθανές αυθαιρεσίες των οργάνων φύλαξης.
Βεβαίως, η συνεδρίαση μας, λαμβάνει χώρα σε μια στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής βιώνουν μια πρωτοφανή, τουλάχιστον από το 1992 και εντεύθεν εξέγερση, με αφορμή τη στυγνή δολοφονία ενός πολίτη στη Μινεάπολη με εμπλοκή αστυνομικών. Η σκηνή της ανθρωποκτονίας κόβει κυριολεκτικά την ανάσα, όπως κόπηκε η ανάσα στον νεκρό πλέον Τζόρτζ Φλόιντ.
Τα όσα ακολούθησαν, βεβαίως, μας γεμίζουν σκέψεις και το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ευχηθούμε να υπάρξει γρήγορα ειρήνευση και απόδοση της δικαιοσύνης. Γιατί νομίζω, ότι αυτό που αποκαθιστά την τάξη σε κάθε περίπτωση, είναι η απονομή της δικαιοσύνης, η επικράτηση του δικαίου, κάτι που ίσως δεν ευχαριστεί τους οπαδούς της τυφλής βίας, που δυστυχώς βρίσκουν πάντα ευκαιρία να δράσουν σε καταστάσεις σύγχυσης.
Ερχόμενοι στα καθ’ ημάς, είναι γνωστό ότι οι υποθέσεις που σχετίζονται με τις συνθήκες κράτησης στις ελληνικές φυλακές και από καταγγελίες για αυθαιρεσίες εκ μέρους σωφρονιστικών υπαλλήλων και αστυνομικών, δυστυχώς είναι από τις πιο πολυάριθμες στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Από τις έξι ομάδες ελληνικών υποθέσεων, που είναι υπό ενισχυμένη επιτήρηση, η μία είναι για τις συνθήκες κράτησης σε σωφρονιστικά καταστήματα και αστυνομικά κρατητήρια και η άλλη για βασανιστήρια και απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση από κρατικά όργανα και μη αποτελεσματική διερεύνηση των περιστατικών.
Θέλω να επαναλάβω και με αυτή την ευκαιρία, ότι στη χώρα μας επικρατεί το κράτος δικαίου και τα συνταγματικά δικαιώματα είναι σεβαστά για όλους τους πολίτες και εν γένει η εικόνα από τις πολλές και εκκρεμείς υποθέσεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου μας αδικεί.
Αναμφίβολα, όμως, υπάρχουν και ζητήματα που χρήζουν βελτίωσης. Ειδικότερα, τα σωφρονιστικά καταστήματα, εδώ και πολλά χρόνια βρίσκονται σε κατάσταση κορεσμού. Τα περισσότερα κτισμένα άλλες εποχές και για να καλύψουν άλλον αριθμό κρατουμένων, δέχονται πολλαπλάσιους από τη δυναμικότητά τους. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ετησίως πληρώνουμε αποζημιώσεις 5.000 έως 6.000 ευρώ σε όσους φυλακισμένους προσφεύγουν στο δικαστήριο, επικαλούμενοι τον υπερπληθυσμό των φυλακών. Σε αυτές τις συνθήκες, είναι πράγματι θλιβερό, να συμβαίνουν ακόμη και θάνατοι νέων ανθρώπων, όπως πρόσφατα μιας κρατούμενης 42 ετών, στο Κατάστημα Κράτησης Γυναικών Ελαιώνα Θηβών.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, αναμφισβήτητη είναι και η αύξηση της εγκληματικότητας όπως και η φύση του σύγχρονου εγκλήματος. Δυστυχώς, έχουμε περισσότερα σκληρά εγκλήματα, με την ανθρώπινη ζωή να χάνει την αξία που είχε στο παρελθόν, όχι μακρινό και το οποίο οι λίγο μεγαλύτεροι έχουμε ζήσει. Η λύση, βεβαίως, για την αποσυμφόρηση των φυλακών, δεν μπορεί να είναι το άνοιγμα των πυλών για κάθε εγκληματικό στοιχείο, ακόμη και για παιδεραστές ή σκληρούς δολοφόνους.
Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν ιδιαίτερο χρήσιμο να μας ενημερώνατε, κυρία Νικολάου, σε ποιο σημείο βρίσκεται η ανέγερση των νέων φυλακών στον Ασπρόπυργο και πότε προβλέπεται η εκεί μεταφορά των φυλακών Κορυδαλλού. Αν δεν κάνω λάθος είχατε θέσει ως στόχο το 2022.
Ταυτόχρονα, βέβαια, πρέπει να δούμε και τις καταγγελίες για παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ, το οποίο κατοχυρώνει μία από τις θεμελιώδεις αξίες των δημοκρατικών κοινωνιών, απαγορεύοντας τα βασανιστήρια και τις απάνθρωπες ή ταπεινωτικές ποινές ή συμπεριφορές. Οι πράξεις αυτές πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθούν και τα φαινόμενα αυτά να παταχθούν. Ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια πρέπει να είναι απαραβίαστος κανόνας χωρίς εξαιρέσεις. Από αυτές τις αξίες άλλωστε κρίνεται ο πολιτισμός μας.
Τέλος, θα ήθελα μία απάντηση, για τα κατά καιρούς δημοσιεύματα, αλλά και κάποιες δικές σας δηλώσεις για συνθήκες στις φυλακές, που μόνο σε φυλακές δεν παραπέμπουν. Για παράδειγμα, τα όσα συνέβαιναν στις φυλακές Κορυδαλλού, όπου επί τέσσερα χρόνια, όπως είπατε, δεν έκλειναν τα κελιά ούτε μέρα ούτε νύχτα, έπαιζαν χαρτιά, έκαναν πάρτι πολυτελείας και είχαν τζακούζι. Μάλιστα, είχατε πει, ότι ουσιαστικά οι κρατούμενοι είχαν αναλάβει τα ηνία των φυλακών.
Πρόσφατα πάλι μάθαμε για φυλακές πέντε αστέρων στη Νιγρίτα Σερρών, καθώς μετά από έφοδο της αστυνομίας, αποκαλύφθηκε πτέρυγα λουξ με ψηφιδωτές τουαλέτες, υδρομασάζ, κλιματισμό, τηλεοράσεις πλάσμα, κρεμαστό τζάκι, ψυγεία, καταψύκτες, ανατομικά στρώματα, αυτοσχέδιο αποστακτήριο, επιδαπέδιο κλιματιστικό, μπάρμπεκιου με κάρβουνα, μέχρι και επιτοίχιο τζάκι ρεύματος για να φτιάχνει ατμόσφαιρα. Το ερώτημα προκύπτει αβίαστα. Όλα αυτά δεν τα έβλεπαν οι διευθυντές των φυλακών; Γιατί εδώ, έχουμε να κάνουμε με μια άλλη πλευρά του προβλήματος του σωφρονιστικού συστήματος, που πλήττει την ίδια την ουσία του και δημιουργεί υπόνοιες διαφθοράς και ύποπτης συναλλαγής.
Την ίδια ώρα, οφείλω να εξάρω την προσπάθεια που καταβάλλουν σωφρονιστικά καταστήματα, όπως αυτό της ιδιαίτερης πατρίδας μου της Λάρισας, με τη λειτουργία σχολείων δεύτερης ευκαιρίας, γιατί και οι κρατούμενοι δικαιούνται μία δεύτερη ευκαιρία στη ζωή τους.
Με αυτές τις εισαγωγικές σκέψεις, κυρία Γενικέ, θα ήθελα να σας δώσω το λόγο, για μία κατ’ αρχήν τοποθέτηση και στη συνέχεια θέλω να πιστεύω ότι θα έχουμε την ευκαιρία για μία ενδιαφέρουσα συζήτηση. Ορίστε, κυρία Νικολάου έχετε το λόγο.
Παρεμβάσεις του κ. Χαρακόπουλου κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης
«Επαναδραστηριοποιήσαμε ουσιαστικά την Επιτροπή επιδιώκοντας με τις δημόσιες αυτές συνεδριάσεις και την ανάδειξη των ζητημάτων, ώστε η εκτελεστική εξουσία να αναλάβει αυτές τις πρωτοβουλίες, προκειμένου να επιλυθούν προβλήματα και να βελτιωθεί η εικόνα της χώρας και στο Συμβούλιο της Ευρώπης και να σταματήσουν να εκκρεμούν τόσες πολλές υποθέσεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που εκθέτουν τη χώρα αδίκως σε μεγάλο βαθμό».
«Με αφορμή όσα ελέχθησαν για την εδώ παρουσία της Γενικής Γραμματέως Αντεγκληματικής Πολιτικής, της κυρίας Νικολάου, να σας ενημερώσω ότι η Επιτροπή από τις 20 Φεβρουαρίου απέστειλε επιστολή στην ηγεσία του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, στον κύριο Χρυσοχοΐδη, καλώντας να εκπροσωπηθεί το Υπουργείο στην Επιτροπή μας, διότι, ένας μείζων αριθμός εκκρεμουσών υποθέσεων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει να κάνει με ζητήματα που άπτονται του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη έκρινε σκόπιμο η ενημέρωση να γίνει από τη Γενική Γραμματέα Αντεγκληματικής Πολιτικής. Νομίζω ότι η ενημέρωση ήταν λεπτομερέστατη. Βεβαίως, υπάρχουν διαφορές και ασκήθηκε έντονη κριτική από πλευράς αξιωματικής αντιπολίτευσης, αλλά δεν είναι ασυνήθιστο να έρχονται Γενικοί Γραμματείς και να ενημερώνουν τις Επιτροπές της Βουλής. Και η προηγούμενη συνεδρίαση μας ήταν με τον Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Δικαιοσύνης».
«Πράγματι, είναι γεγονός ότι είτε με δεξιές, είτε με αριστερές, είτε κεντρώες κυβερνήσεις, η εικόνα της χώρας όσον αφορά τις καταδίκες και τις εκκρεμείς υποθέσεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν μας περιποιεί τιμή. Φιλοδοξία μας, όπως είπα και κατά την έναρξη της λειτουργίας των εργασιών αυτής της Επιτροπής, είναι να συμβάλλουμε δημιουργικά στο να αμβλυνθεί αυτή η κακή εικόνα που αδικεί σε μεγάλο βαθμό τη χώρα.
Πραγματικά, αναμένω με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την πρόταση νόμου που δεσμεύτηκε να προετοιμάσει ο Πρόεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, όσον αφορά τη θεσμοθέτηση πρωτίστως του εθνικού ένδικου μέσου που θα αμβλύνει σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα. Μια πρόταση, που δεσμευτήκαμε, νομίζω, όλες οι πτέρυγες να συνυπογράψουμε, έτσι ώστε, να πάρει τη μορφή σχεδίου νόμου.
Να πω απλά, με αφορμή την αναφορά που κάνατε στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, η πρόθεση της Επιτροπής μας είναι η επόμενη συνεδρίαση να είναι μία συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε καιρούς πανδημίας και αμέσως μετά να καλέσουμε τους επικεφαλής των Ανωτάτων Δικαστηρίων της χώρας για να συζητήσουμε».
«Μακάρι να μη χρειαζόμασταν νέες φυλακές, να ζούσαμε σε μια κοινωνία αγγελικά πλασμένη, αλλά, δυστυχώς, χρειάζονται σωφρονιστικά καταστήματα και δυστυχώς στη χώρα μας, όπως είπα και στην αρχική μου τοποθέτηση, έχουμε πολλά σωφρονιστικά καταστήματα, φυλακές, μιάς άλλης εποχής, που ανταποκρίνονταν σε άλλα δεδομένα και σε άλλες αντιλήψεις περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Άρα, χρειαζόμαστε και εκσυγχρονισμό των σωφρονιστικών καταστημάτων».
«Να πω, ολοκληρώνοντας τη συνεδρίαση, ότι ήταν μία συνεδρίαση στην οποία υπήρξαν εντάσεις, αλλά νομίζω, ήταν ενδιαφέρουσα, υπό την έννοια, ότι έγινε αντιπαράθεση επιχειρημάτων, αλλά δόθηκαν και απαντήσεις.
Εγώ, κρατώ, κυρία Νικολάου, την δέσμευσή σας, ότι επίκειται αναμόρφωση του Σωφρονιστικού Κώδικα με βάση και τα ευρωπαϊκά πρότυπα και θα ήθελα να μας πείτε, αν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα επ’ αυτού, αν είστε σε θέση σήμερα, και σε κάθε περίπτωση, νομίζω, θα ήταν χρήσιμο, πριν έλθει προς ψήφιση στη Βουλή, να μπορούσαμε να κάναμε μία συζήτηση επ’ αυτού, στην Επιτροπή Παρακολούθησης των Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, γιατί πολλές από αυτές τις υποθέσεις, όπως είπα, που μας ταλαιπωρούν ως χώρα στο δικαστήριο, έχουν να κάνουν με ζητήματα του σωφρονιστικού κώδικα».
