Ρώμη, 27 Ιουνίου 2017
Εισήγηση
Μάξιμου Χαρακόπουλου στη Γ.Σ. της ΔΣΟ στη Ρώμη:
“Η χριστιανική ταυτότητα στα χρόνια της παγκόσμιας κρίσης
ως στοιχείο συνοχής, συνεργασίας και ελπίδας”
Κυρίες και κύριοι,
Θέλω να εκφράσω τη χαρά και την ικανοποίησή μου γιατί η Γενική Συνέλευση της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας πραγματοποιείται στη Ρώμη, την «αιώνια πόλη», την πόλη του Αγίου Πέτρου, και καθέδρα της δυτικής χριστιανοσύνης. Μια επιλογή που στέλνει το μήνυμα συνεργασίας και συνεννόησης όλου του χριστιανικού κόσμου για την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων.
Φίλες και φίλοι,
Πολύ φοβούμαι, ότι μιλώντας για κρίση αναφερόμαστε μόνον στις πρόσφατες γενικά εκδηλώσεις της, που αφορούν στην οικονομική ύφεση αλλά και στις πολλαπλές, φανερές ή υπόγειες, συγκρούσεις που δημιουργούν μια εύφλεκτη ατμόσφαιρα σ’ όλον τον πλανήτη και γεννούν αισθήματα ανασφάλειας στους πολίτες.
Ωστόσο, νομίζω ότι αυτής της κρίσης προηγείται κατά πολύ η κρίση των αξιών του κόσμου μας. Στην πραγματικότητα, τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε βιώσει μια ιδιαίτερα παράδοξη εξέλιξη των γεγονότων.
Από τη μια πλευρά, στην ανατολική Ευρώπη, καθώς και το βαλκανικό χώρο, όπου επί δεκαετίες είχαν επικρατήσει σοσιαλιστικά άθρησκα καθεστώτα, μετά την πτώση τους, παρατηρείται μια εντυπωσιακή στροφή προς τις χριστιανικές παραδόσεις, και κυρίως στην Ορθοδοξία.
Από την άλλη, όμως, πλευρά, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη, διαπιστώνεται μια διαρκώς οξυνόμενη απόπειρα αποχριστιανισμού του πολιτισμού μας. Με πρόσχημα την επιβολή των ιδεών του διαφωτισμού αλλοιώνεται εσκεμμένα το ιστορικό και πνευματικό παρελθόν από το οποίο γεννήθηκε αυτό που ονομάζουμε ευρωπαϊκός πολιτισμός. Έτσι, ο χριστιανισμός όταν δεν κατηγορείται για σκοταδισμό, για κάθε είδους εκμετάλλευση και εγκλήματα, εμφανίζεται απλά ως ένα μουσειακό είδος, ένα απολίθωμα του μεσαίωνα.
Αυτό οπωσδήποτε συνιστά μια απόλυτη διαστροφή της αλήθειας, καθώς όπως είχε πει ο Πωλ Βαλερύ, ο Ευρωπαίος είναι αυτός που έχει υποστεί φιλοσοφικά την επίδραση της αρχαίας ορθολογιστικής σκέψης, που έχει ζήσει με την ιουδαϊκοχριστιανική πνευματικότητα και έχει υποστεί την επίδραση της ρωμαϊκής διοίκησης και των ρωμαϊκών θεσμών. Αθήνα-Ιερουσαλήμ-Ρώμη. Αυτήν την διαστρέβλωση την αντιμετωπίζουμε έντονα και στην Ελλάδα με την υποτίμηση, ακόμη και την λοιδορία, της ένδοξης ιστορίας του Βυζαντίου, που υπήρξε χιλιόχρονος φάρος του χριστιανικού κόσμου.
Πιστεύω ότι θα συμφωνήσετε μαζί μου πως είναι τουλάχιστον αφελές να αναμένουμε πως αφαιρώντας στοιχεία της ιδιοπροσωπείας μας, αυτό θα κάνει πιο εύκολη την επικοινωνία με τους εκπροσώπους των άλλων θρησκειών, δογμάτων και αντιλήψεων τόσο στο εσωτερικό, κοινωνικό επίπεδο όσο και στις διεθνείς σχέσεις.
Όπως όλοι μας διαπιστώνουμε, αυτό που συνέβη είναι ότι το κενό που αφήνουν πίσω τους οι σαρωμένες από έναν επιφανειακό προοδευτισμό χριστιανικές αξίες, καλύπτονται άμεσα από άλλες αντιλήψεις. Για παράδειγμα το μονοδιάστατο υλιστικό-ευδαιμονιστικό πρότυπο, που πυρήνας του είναι η οικονομία, οι αγορές και η θεοποίηση της τεχνολογίας, αλλά και άλλες θρησκευτικές δοξασίες, και κυρίως το Ισλάμ με τις διάφορες ριζοσπαστικές του εκφάνσεις.
Όσον αφορά τον παγκοσμιοποιημένο άνθρωπο, σε αντίθεση με τον οικουμενικό που στερέωσε ο χριστιανισμός στα χρόνια του Βυζαντίου, εμφανίζεται σήμερα άρριζος, ανέστιος, υποβιβαζόμενος σε απλό καταναλωτή αγαθών, υπηρεσιών αλλά και ιδεών. Και βεβαίως αποκαλύπτεται απαράσκευος ενώπιον της οικονομικής καταιγίδας, την οποία δεν ανέμενε, και σαρώνει εν μια νυχτί τη ζωή του. Γιατί αν θυμόμαστε έως και το 2008 ήταν κυρίαρχη η άποψη που μιλούσε για μια αέναη ανέφελη ανάπτυξη ή το τέλος της ιστορίας, όπως είχε υποστηρίξει ο Φουκουγιάμα.
Ο άνθρωπος και η ανθρώπινη κοινωνία είναι, λοιπόν, κάτι πολύ πιο σύνθετο, και σαφώς ανώτερο από μια οικονομική μονάδα ή ένα οικονομικό σύστημα. Κι αυτό το γνωρίζουν καλύτερα από όλους οι φίλοι μας από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όπου επικράτησε αυτή η ακραία μαρξιστική οικονομίστικη αντίληψη. Τελικώς, τα συστήματα αυτά κατέρρευσαν διότι ούτε τα οικονομικά προβλήματά τους δεν μπόρεσαν να επιλύσουν αλλά ούτε στις βαθύτερες ανάγκες του ανθρώπου δεν μπόρεσαν να δώσουν απαντήσεις, όπως προείδε και προείπε ο μέγας Ρώσος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι.
Επιπλέον, στα χρόνια της κρίσης, και τούτο το βιώσαμε πολύ έντονα στην Ελλάδα, εκδηλώθηκε αδήριτη η ανάγκη της ύπαρξης θεσμών αλληλεγγύης προς τους δεινοπαθούντες συνανθρώπους μας. Κι εκεί η Εκκλησία ήταν πανταχού παρούσα. Χωρίς τυμπανοκρουσίες, χωρίς τα φώτα της δημοσιότητας σε ένα έργο τιτάνιο, καθημερινό, ακατάπαυστο. Ακόμη κι όσοι έχουν ταχθεί στον αγώνα της αποχριστιανοποίησης, παραδέχονται ότι χωρίς την Εκκλησία, χωρίς την έμπρακτη εν Χριστώ ελεημοσύνη στον συνάνθρωπο οι συνέπειες της κρίσης θα ήταν πολύ πιο επώδυνες.
Αξίζει εδώ να τονίσουμε ότι το χριστιανικό μήνυμα της αγάπης και της συναλληλίας πήρε ευρύτερες διαστάσεις. Η φιλάνθρωπος Εκκλησία και οι καλοί Σαμαρείτες προσέτρεξαν, στο μέτρο του δυνατού, προς βοήθεια των ταλαιπωρημένων και κυνηγημένων προσφύγων και μεταναστών, χωρίς να διακρίνουν θρησκεία, φυλή, εθνικότητα.
Οφείλουμε, επομένως, τις πνευματικές αρχές, τις ηθικές αξίες και τις ιστορικές παραδόσεις του Χριστιανισμού να τις μετουσιώσουμε σε έμπρακτες πολιτικές που θα διαπεράσουν όλους τους τομείς του δημόσιου βίου. Και πρωτίστως την εκπαίδευση. Διότι εκεί βρίσκεται και ο μέγιστος κίνδυνος. Η αποκοπή του ομφάλιου λώρου που συνδέει τις νέες γενιές με το πνευματικό παρελθόν.
Οι οπαδοί του αποχριστιανισμού θεωρούν ότι αν ο άνθρωπος γίνει tabula rasa, ένα λευκό πινάκιο, χωρίς κανένα πνευματικό ή ηθικό φορτίο, τότε είναι δυνατόν να γραφεί επάνω του ο κώδικας της πολιτικής ορθότητας. Το πόσο επικίνδυνο είναι αυτό για την ανθρώπινη φύση, σε ποια ανελεύθερα μονοπάτια μπορεί να μας οδηγήσει αυτός ο δρόμος, είναι εύκολο να τα φανταστούμε.
Αγαπητοί συνάδελφοι,
Όπως είπαμε, όμως, ο Χριστιανισμός οφείλει να δώσει το στίγμα του και να καθορίσει τις εξελίξεις και στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχουμε εισέλθει σε μια νέα περίοδο, κατά την οποία αναδύεται ένας κόσμος πολυπολικός, με πολλές ταυτόχρονα δυνάμεις, μεγαλύτερες και μικρότερες, κεντρικές και περιφερειακές, που ζητούν το δικό τους ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Δυστυχώς, επικρατούν για μια ακόμη φορά τα στυγνά οικονομικά συμφέροντα, οι γεωστρατηγικές επιδιώξεις, οι χωρίς αρχές συμμαχίες, φανερές ή υπόγειες. Το αποτέλεσμα το βιώνουμε με επώδυνο τρόπο, στα πολεμικά μέτωπα της Μέσης Ανατολής, της Βόρειας Αφρικής, της Ουκρανίας. Στη θέση της ειλικρινούς και προς αμοιβαίο όφελος συνεργασίας έχουμε ένα σκληρό ανταγωνισμό. Έχει θέση σ’ όλα αυτά ο Χριστιανισμός και οι χριστιανικές αρχές ή τα αφήνουμε όλα στο στυγνό ρεαλισμό; Αν το αποδεχόμασταν αυτό, στην ουσία θα ακυρώναμε τις ίδιες τις χριστιανικές αρχές, ως ανεφάρμοστές στον επίγειο κόσμο.
Αντιθέτως, εμείς απαντάμε ότι οι χριστιανικές αξίες πρέπει να επηρεάσουν το διεθνές γίγνεσθαι, για έναν κόσμο ασφάλειας, ειρήνης και συνεργασίας. Ο πολιτικός λόγος οφείλει να επικεντρωθεί στον άνθρωπο, στις πραγματικές του ανάγκες, σε πλανητικό επίπεδο.
Ο χριστιανικός κόσμος θα έπρεπε να δουλέψει προς αυτήν την κατεύθυνση, εκκινώντας από την επίλυση των προβλημάτων που έχει εντός του. Δεν υπονοώ ασφαλώς μια χριστιανική συμμαχία που θα ερχόταν να αντιπαρατεθεί για παράδειγμα με τον μουσουλμανικό, τον σινικό ή τον ινδουιστικό κόσμο.
Αντιθέτως, η αγαστή συνεργασία των κρατών μας επί των χριστιανικών αρχών, θα επέτρεπε και την επίλυση συγκρούσεων και σε άλλα σημεία του πλανήτη, όπου σαφώς αντανακλώνται ευρύτεροι ανταγωνισμοί.
Φέρνω ως πρώτο παράδειγμα την ουκρανική κρίση και την εν γένει κατάσταση στην ανατολική Ευρώπη. Ποιόν συμφέρει πραγματικά η ύψωση ενός νέου τείχους που θα χωρίζει την Ευρώπη στα δύο, ή η δημιουργία μιας μόνιμης εστίας ανταγωνισμού που συμπαρασύρει τους λαούς μας; Πιστεύω ότι πρωτίστως, δεν συμφέρει τους ίδιους τους λαούς μας.
Αναφέρθηκα πριν στο Βυζάντιο και στον εκπολιτιστικό του ρόλο μέσω της διάδοσης του μηνύματος του Χριστού. Αν η Ευρώπη αναδείχθηκε ως ενιαίος χώρος από τα βρετανικά νησιά έως και στο Βλαδιβοστόκ, και από τα σκανδιναβικά κράτη μέχρι τη Μεσόγειο αυτό το οφείλει στον Χριστιανισμό. Ας μην επιτρέψουμε επομένως να χαθεί αυτή η πολύτιμη κληρονομιά.
Κι ένα δεύτερο παράδειγμα, είναι αυτό που συμβαίνει στη Συρία και στο Ιράκ σήμερα. Δεν μπορεί να δικαιολογηθεί σε καμία περίπτωση η παραμικρή υπόνοια συνεργασίας χριστιανικών δυνάμεων με ακραίους ισλαμιστές, στο όνομα ιδιοτελών συμφερόντων.
Αντιθέτως, εδώ απαιτείται η συνεργασία των πάντων για την εξάλειψη του Ισλαμικού Κράτους και όλων των τρομοκρατικών οργανώσεων και κυρίως η αρωγή στα δύο αυτά κράτη να ανασυγκροτηθούν, να ανοικοδομηθούν στη βάση της συμβίωσης όλων των κατοίκων τους, ανεξαρτήτως εθνότητας και θρησκείας, η οποία για αιώνες ήταν μια πραγματικότητα. Γιατί αυτό θα επιτρέψει, μεταξύ άλλων την επιστροφή των προσφύγων στις εστίες τους αλλά και την άνθηση του χριστιανισμού στο δισχιλιετές λίκνο του.
Σας ευχαριστώ».
